الشيخ محمد علي الگرامي القمي

18

رساله توضيح المسائل (1390ش) (فارسى)

كسى كه تنها چندمسئله از يك يا چند باب فقهى را تحقيق كرده است ، تقليد باطل است هر چند در اين مسائل بيش از ديگران تحقيق كرده باشد - و نيز بايد مرد ، بالغ ، عاقل ، شيعه دوازده امامى ، حلال‌زاده ، زنده و عادل باشد . و عادل كسى است كه با ملكه عدالت كارهايى را كه بر او واجب است بجا آورد و كارهايى را كه بر او حرام است ترك كند ، و ملكه عدالت عبارتست از حالتى كه انسان را به اطاعت و ترك معصيت وادار كند و اين در معاشرت مستقيم و يا از طريق معاشرت با معاشرين او معلوم مىشود ؛ و مجتهدى كه انسان از او تقليد مىكند بايد اعلم باشد و اعلم يعنى مجتهدى كه در استنباط احكام شرع از ديگر مجتهدان زمان خود استادتر باشد . مسئله 4 - مجتهد و اعلم را از سه راه مىتوان شناخت : اوّل - آنكه خود انسان يقين كند ، مثل آنكه خود اهل نظر باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد . دوم - آنكه دو نفر عالم عادل كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند ، مجتهد بودن يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند به شرط آنكه دو نفر عالم عادل ديگر با گفتهء آنان مخالفت ننمايند . سوّم - آنكه عده اى از اهل علم و نظر كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند ، و از گفتهء آنان اطمينان پيدا مىشود ، مجتهد بودن يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند . مسئله 5 - اگر شناختن اعلم مشكل باشد احتياطاً بايد از كسى تقليد كند كه ظنّ به اعلميّتش دارد و اگر چند نفر در نظر او اعلم از ديگران و با يكديگر مساوى باشند ، بايد از يكى از آنان تقليد كند . ولى چنانچه يكى از آنان پرهيزكارتر باشد احتياط آن است كه از او تقليد كند . مسئله 6 - بدست آوردن فتواى مجتهد چهار راه دارد : اوّل شنيدن از خود مجتهد . دوّم شنيدن از دو نفر عادل . سوّم شنيدن از كسى كه انسان به گفته او اطمينان دارد . چهارم ديدن در رساله مجتهد ، در صورتى كه انسان به درستى آن رساله اطمينان داشته باشد . مسئله 7 - تا انسان يقين نكند كه فتواى مجتهد عوض شده است ، مىتواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نمايد ، مگر اين‌كه قرائنى دلالت بر تغيير كند كه در اين صورت تحقيق لازم است . مسئله 8 - اگر مجتهد اعلم درمسئله اى قتوا دهد ، كسى كه از او تقليد مىكند ، نمىتواند در آن‌مسئله به فتواى مجتهد ديگر عمل كند ولى اگر قتوا ندهد و بفرمايد احتياط